Գյուղատնտեսությունը Հայաստանի տնտեսության կարևոր ճյուղերից մեկն է և նա ունի մեծ բաժին երկրի համախառն ներքին արդյունքի մեջ (մոտ 12% ՀՆԱ), ապահովելով զբաղվածություն երկրի աշխատուժի ավելի քան մեկ երրորդի համար։

97 % գյուղատնտեսական համախառն արտադրանքը ապահովում են մոտ 317 հազար գյուղացիական տնտեսություններ։ Գյուղատնտեսական հողերը կազմում են երկրի տարածքի մոտ 65 % (մոտ 2 մլն հեկտար)։ 2024 թ․ Հայաստանի Հանրապետության ՀՆԱ-ում գյուղատնտեսության բաժինը գերազանցել է 2 մլրդ ԱՄՆ դոլարը։

Գյուղատնտեսության ոլորտում անասնապահությանը բաժին է ընկնում մոտ 47 %, իսկ այգեգործությանը և բուսաբուծությանը՝ մոտ 52 %։ Պտղաբեր հողերն ու բարենպաստ կլիմայական պայմանները ստեղծում են իդեալական հնարավորություններ գյուղատնտեսական մշակաբույսերի աճեցման և անասունների բուծման համար։

Հայաստանը ագրո և կենսաբազմազանության կարևոր կենտրոն է։ Ներկայումս երկրում աճեցվում է մեծ քանակությամբ բույսեր, այդ թվում նաև՝ 6 տեսակի հացահատիկայիններ, 366 տեսակի ուտելի բույսեր, 62 տեսակի միրգ և 65 տեսակի բանջարեղեն։

Ըստ Հայաստանի Հանրապետության վիճակագրական կոմիտեի 2024 թ․ տվյալների՝ 2024 թվականի հունվար-հունիս ամիսներին Հայաստանի գյուղատնտեսության, անտառային և ձկնային տնտեսության համախառն արտադրանքը կազմել է ավելի քան 800 մլն ԱՄՆ դոլար։ 2023 թվականի նույն ցուցանիշի համեմատ արձանագրվել է 4,3% աճ (գյուղատնտեսական արտադրությունը աճել է 4%-ով, այդ թվում՝ բուսաբուծության ծավալը՝ 10,6%-ով նախորդ տարվա նույն ցուցանիշի համեմատ, անասնապահության ծավալը աճել է 0,1% և կազմել ավելի քան 400 մլն ԱՄՆ դոլար)։ Նախորդ տարվա նույն ցուցանիշի համեմատ ձկնային արտադրության ծավալը աճել է 7,2%-ով։

Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության քաղաքականության նշանավոր փաստաթղթերից է «Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսական ոլորտի տնտեսական զարգացման ապահովման հիմնական ուղղությունների ռազմավարությունը 2020–2030 թվականներին», որը հաստատվել է կառավարության 2019 թվականի դեկտեմբերի 19-ի № 1886-L որոշմամբ, և որտեղ նշված է գյուղատնտեսական ոլորտի զարգացումը և հեռանկարները տասը տարվա ժամկետով։

Երկիրը մեծ ներուժ ունի օրգանական գյուղատնտեսության զարգացման համար, որի վրա աշխատում են ինչպես տեղական, այնպես էլ միջազգային կազմակերպությունները։ Շարունակում է գործել օրգանական գյուղատնտեսության և սննդամթերքի արտադրության միջազգային ճանաչում ունեցող սերտիֆիկացման մարմինը, որն իրականացնում է հողի, բուսական և անասնապահական արտադրանքի, ինչպես նաև վայրի մրգերի հավաքման, մեղվաբուծության և գինու օրգանական սերտիֆիկացում տարբեր շուկաների համար՝ ՀՀ, ԵՄ, Շվեյցարիա, ԱՄՆ և Կանադա։ 

Հացահատիկային և ոսպատես մշակաբույսերը կազմում են Հայաստանի Հանրապետության ցանքատարածքների 55%-ը։ Հիմնական հացահատիկային մշակաբույսերն են ցորենը և գարին: Ցորենը կազմում է երկրի բոլոր ցանքատարածքների 27%-ը: Բանջարեղենի բաժինը ցանքատարածություններում կազմում է 10%, կարտոֆիլի՝ 9%, կերային մշակաբույսերի՝ 24%։ Միևնույն ժամանակ, ցանքատարածքներում հացահատիկի, մասնավորապես ցորենի բաժինը նվազում է։

Անասնապահությունը ներկայացված է մսի և կաթնամթերքի անասնապահությամբ, խոզաբուծությամբ, ոչխարաբուծությամբ և թռչնաբուծությամբ: Խոշոր եղջերավոր անասունների թվաքանակը կազմում է մոտ 600 հազար գլուխ, ոչխարների ու այծերի՝ 650 հազար գլուխ, խոզերի՝ մոտ 220 հազար գլուխ, թռչունների՝ 4,5 մլն գլուխ։

Սեփական արտադրությունը ամբողջությամբ բավարարում է երկրի բնակչության բանջարեղենի և սեխի, մրգերի և հատապտուղների, կարտոֆիլի, ձկան, գառան և ձվի կարիքները: Բավարարվում է երկրի տավարի և կաթի կարիքների ավելի քան 80%-ը:

Միաժամանակ ներսի արտադրությամբ հացահատիկի (20%), թռչնաբուծության մսի (25%), շաքարի (40%), խոզի մսի (47%) և ոսպատես մշակաբույսերի (40%) ապահովվածությունը շատ ցածր է։ Երկիրը գրեթե չի ապահովում ինքն իրեն յուղով (ինքնաբավության մակարդակը կազմում է 1%)։

Գյուղատնտեսական և սննդամթերքի մասնաբաժինը կազմում է ընդհանուր արտահանման ավելի քան 30%-ը և ընդհանուր ներմուծման մոտ 20%-ը։ Միաժամանակ, գյուղատնտեսական սննդամթերքի արտահանման ծավալը կազմում է մոտ 750 միլիոն ԱՄՆ դոլար, իսկ ներմուծումը՝ 832 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Մշակվող հիմնական մշակաբույսերն են՝ բանջարեղենը և սեխը, կարտոֆիլը, ցորենը, խաղողը, մրգերը, եթերայուղային մշակաբույսերը, ծխախոտը, շաքարի ճակնդեղը։

Հայաստանի տնտեսությունը առանձնացնում է երեք տնտեսական շրջան՝ գյուղատնտեսական արտադրության կենտրոններ. Արարատի շրջան (գյուղատնտեսություն), Շիրակի շրջան (անսանապահություն), Սյունիքի շրջան (գյուղատնտեսություն)։

Ուկրաինայի և Հայաստանի Հանրապետության միջև գյուղատնտեսական առևտրի կառուցվածքում գերակշռում է Ուկրաինայից արտահանումը (դրական մնացորդ):

Ուկրաինայի Պետական մաքսային ծառայության 2024 թ․ տվյալներով՝ երկկողմ առևտրի ցուցանիշները Ուկրաինայի և Հայաստանի միջև հետևյալն էին՝ ներմուծում՝ 18 767 հազ. ԱՄՆ դոլար, արտահանում՝ 75 221 հազ. ԱՄՆ դոլար, իսկ Ուկրաինայի համար պոզիտիվ հաշվեկշիռը կազմել է 56 545 հազ. ԱՄՆ դոլար։

Արտահանման մեջ գերակշռում են սննդամթերքի և գյուղատնտեսական արտադրանքի ապրանքները (ընդհանուր արտահանման 56,1%), մասնավորապես՝ միս և ուտելի ենթապրոդուկտներ (21,3%), միջուկային բոյլերներ, մեքենաներ, սարքավորումներ (15,8%), հացահատիկային, կաթային և կոնդիտերի արտադրանքներ (13,4%)։ Ներմուծման հիմնական կատեգորիաներն են՝ ալկոհոլային և ոչ ալկոհոլային ըմպելիքներ և քացախ (40,4%), սև մետաղներ (31,2%), դեղագործական արտադրանք (9,8%)։

Ուկրաինական արտահանման աճը դեպի Հայաստան սահմանափակող գործոն է բարդ լոգիստիկան, որը պայմանավորված է բազմամոդալ երթուղու՝ Ուկրաինայի նավահանգիստներ (ներառյալ Չորոմորսկ)-Վրաստանի նավահանգիստներ-Հայաստան։

Ուկրաինայի և Հայաստանի համագործակցության հեռանկարային ուղղություններն ագրարային արդյունաբերական համալիրի և սննդային անվտանգության ոլորտներում համարվում են՝

• հացահատիկային մշակաբույսեր, յուղեր, բուսական և կենդանական ծագման ճարպեր։

• ուկրաինական տեխնոլոգիաների արտահանում գյուղատնտեսական վերամշակման ձեռնարկությունների կառուցման գործում։

• փորձի առկայություն ԱՀԿ արտադրանքի սերտիֆիկացման և ԵՄ շուկաներում մատակարարման ոլորտում։

• ագրոարդյունաբերական և սննդամթերքի, վերամշակող արդյունաբերության ժամանակակից սարքավորումների և տեխնոլոգիաների արտահանման մատակարարումների ընդլայնում։

• համագործակցություն գյուղատնտեսության (բուսաբուծություն, անասնապահություն, գիտական հետազոտություններ և փորձի փոխանակում) և վերամշակող արդյունաբերության ոլորտներում։

• ուկրաինացի մասնագետների մասնակցություն գյուղատնտեսական կլաստերների ստեղծմանը, այդ թվում՝ օգտագործելով Համատեղ միջկառավարական հանձնաժողովի տնտեսական հարցերի հարթակի օգտագործմամբ։